Rozwód, to jeden z najczęst­szych powodów kryzy­su z jakim spo­tykam się w ostat­nich lat­ach. Dlat­ego postanow­iłam przy­go­tować artykuł, który rzu­ca nieco światła na aspekt ochrony praw dziec­ka, które należy uwzględ­nić pracu­jąc z klien­ta­mi w rozwodzie.

Tem­at jest ważny z kliku powodów. Po pier­wsze, współcześnie mamy do czynienia z masowoś­cią roz­wodów a w więk­szoś­ci uczest­niczą dzieci. Naszą powin­noś­cią jako dorosłych jest ochrona dzieci, więc nawet jeśli Twoim bezpośred­nim klien­tem nie jest dziecko, tylko jego rodz­ić, masz obow­iązek by chronić jego prawa i dbać o jego dobro.

Dzieci bard­zo sil­nie przeży­wa­ją rozwód oraz to, co dzieje się między rodzi­ca­mi. Częs­to sta­ją się świad­ka­mi i uczest­nika­mi sytu­acji narusza­ją­cych ich poczu­cie bez­pieczeńst­wa. Dlat­ego bezwzględ­nie należy postaw­ić dobro dzieci pon­ad toczą­cy się w rodzinie kon­flikt i poruszyć tą kwest­ię w pra­cy z klien­tem roz­wodzą­cym się.

Najczęś­ciej spo­tykam się z sytu­acją, w której to sami rodzi­cie (moi klien­ci) doma­ga­ją się wiedzy jak pomóc swo­je­mu dziecku w sytu­acji roz­wodu. Zda­ją szereg pytań. Począwszy od tego jak roz­maw­iać z dzieck­iem o roz­wodzie, jak może ono zareagować, co robić by pomóc mu prze­jść przez ten trud­ny czas. Po pyta­nia dotyka­jące aspek­tów prawnych, np. w jakim zakre­sie sąd może decy­dować o dziecku, czy dziecko może być wezwane jako świadek do sądu itd.

Doświad­cze­nie to, pozwala mi wnioskować, że jako coach kryzysowy (lub inny spec­jal­ista, który pracu­je z osoba­mi w roz­wodzie) powinieneś być wyposażony w wiedzę na tem­at tego, jak poma­gać dziecku radz­ić sobie z sytu­acją roz­wodu. Będziesz o to pytany. A posi­adanie tej wiedzy poz­woli Ci na wyko­rzys­tanie potężnego narzędzia stosowanego w coachin­gu kryzysowym jakim jest psy­choe­dukac­ja klien­ta. Pozwala ona klien­towi lep­iej zrozu­mieć swo­ją sytu­ację, szerzej na nią spo­jrzeć i odszukać dodatkowe zaso­by, które mogą pomóc w poradze­niu sobie z nią.

Dal­sza część artykułu pisana jest z per­spek­ty­wy psy­chologii dziec­ka, tego jak ono może widzieć i rozu­mieć sytu­ację. W odpowiedzi pokazu­ję o co należy zad­bać a czego unikać by zmin­i­mal­i­zować krzy­wdę jakiej doświad­cza dziecko, gdy jego rodz­ice się rozwodzą.

Wiele zależy od okre­su roz­wo­jowego w jakim zna­j­du­je się dziecko. To bowiem wyz­nacza jego zdol­noś­ci poz­naw­cze, pozwala­jące na rozu­mie­nie sytu­acji, w której się znalazło. Dlat­ego dokon­ałam podzi­ału na poszczególne okresy

DZIECKO W OKRESIE NIEMOWLĘCYM I PONIEMOWLĘCYM (0–2 lata)

Dzieci na tym etapie roz­wo­ju, nie rozu­mieją co się dziej, jed­nak moc­no to wyczuwa­ją. Niemowlak może odczuwać sil­ny niepokój wywołany zabur­zonym ryt­mem dnia np. brakiem obec­noś­ci taty, który je lulał do snu, brakiem jego zapachu, gło­su, czyn­noś­ci, które z nim wykony­wało. Dodatkowo, napię­cie emocjon­alne w rodz­i­cach również jest przez niemowla­ki wyczuwane, co może w nich wywoły­wać poczu­cie niepoko­ju, płac­zli­wość czy prob­le­my ze snem.

JAK OCHRONIĆ DZIECKO W WIEKU NIEMOWLĘCYM I PONIEMOWLĘCYM?

Staraj się w jak najwięk­szym stop­niu zachować stały, pow­tarzal­ny rytm dziec­ka, lub wprowadź nowy, który zastąpi to, co utra­cone. Opieku­jąc się dzieck­iem bądź spokojny/a i emanuj dobry­mi emoc­ja­mi. Bezwzględ­nie unikaj sytu­acji, w których dziecko jest uczestnikiem/świadkiem scen, kłót­ni z drugim rodz­icem – może Ci się wydać, że niemowlak i tak nic nie rozu­mie, ma to jed­nak ogrom­ny wpływ na har­moni­jny rozwój jego mózgu. Nie ograniczaj kon­tak­tu drugiego rodz­i­ca z dzieck­iem (chy­ba, że z jakiegoś powodu uzna­jesz ten kon­takt za niebez­pieczny dla dziec­ka) i w jak najwięk­szym stop­niu pozwalaj nadal zaj­mować się dzieckiem.

DZIECKO W WIEKU PRZEDSZKOLNYM (3–5 lat)

Dzieci w tym wieku dostrze­ga­ją, że rodz­ice są z jakiegoś powodu smut­ni, źli i nie mieszka­ją razem. Nie do koń­ca jed­nak rozu­mieją, dlaczego tak jest. Najczęś­ciej żywią głęboką nadzieję, że jest to chwilowe i rodz­ice ostate­cznie będą razem. Mogą mieć też skłon­ność do bra­nia winy na siebie uważa­jąc, że to swoim zachowaniem doprowadz­iły do rozs­ta­nia rodz­iców np. przez niegrzeczne zachowanie. 

Jako reakc­ja na poczu­cie straty, zabur­zone poczu­cie bez­pieczeńst­wa, nasilony lęk i niepewność, mogą pojaw­iać się zachowa­nia agresy­wne wobec jed­nego lub obo­j­ga rodz­iców, rodzeńst­wa lub dzieci z przed­szko­la. To wszys­tko przekładać się może na prob­le­my ze snem, budze­nie się w nocy, lęk przed ciem­noś­cią, a nawet mocze­nie noc­ne czy ssanie kciu­ka (regres­ja). Dodatkowo, dziecko może mieć wzmożoną potrze­bę przy­tu­la­nia się.

JAK OCHRONIĆ DZIECKO W WIEKU PRZEDSZKOLNYM?

Takiemu dziecku należy w prosty i ucz­ci­wy sposób wyjaśnić, co się dzieje. Oczy­wiś­cie dos­tosowu­jąc język do możli­woś­ci dziec­ka. Ze wzglę­du na to, że nie do koń­ca zrozu­mie sytu­ację i dodatkowo może żywić nadzieję, że się zejdziecie (postrze­ga sytu­acje jako prze­jś­ciową) być może konieczne będzie kilka­krotne pow­tarzanie tej infor­ma­cji. Wykaż tu jed­nak cier­pli­wość i wyrozu­mi­ałość. Pod­kreślaj przy tym, że zaist­ni­ała sytu­ac­ja nie jest winą dziec­ka, nawet jeśli nie zwer­bal­i­zowało takiej obawy. 

Ważne by dziecko miało poczu­cie, że nie traci ciebie – spędzaj zatem z nim jak najwięcej cza­su. Angażuj się w zabawę, którą możesz wyko­rzys­tać do roz­mowy o tym, co dziecko czu­je i myśli. Dużo przy­tu­laj dziecko, okazuj mu czułość i miłość – ono bard­zo tego potrze­bu­je. Poma­gaj mu też w rozład­owa­niu emocji. Agres­ja, która może się pojaw­ić jako sposób na ekspresję emocji, może zostać skanal­i­zowana w inny sposób, jeśli się o to postarasz. Poin­for­muj per­son­el w przed­szkolu o sytu­acji w jakiej zna­j­du­je się dziecko, by okazał wyrozu­mi­ałość na niety­powe zachowanie dziec­ka. Sam/a wykaż cier­pli­wość i wyrozu­mi­ałość, wobec tego, że dziecko np. może zacząć się moczyć w nocy, nie obwini­aj za to dziec­ka i nie wyma­gaj, by miało się to naty­ch­mi­ast zakończyć.

DZIECKO W WIEKU WCZESNO SZKOLNYM (6–8 lat)

Dzieci w tym okre­sie zaczy­na­ją rozu­mieć, co to jest rozwód np. że rodz­ice się już nie kocha­ją i nie będą razem mieszkać. Mogą z tego powodu doświad­czać sil­nych emocji smutku, przytłoczenia, lęku – dziecko może częs­to płakać z tego powodu. Poza tym, tęskni za rodz­icem, który się wyprowadz­ił i tym wszys­tkim, co razem robili. 

Dodatkowo, może się w nim pojaw­iać lęk przed utratą drugiego rodz­i­ca. To obrazu­je jak sil­nie zach­wian­ie jest jego poczu­cie bez­pieczeńst­wa. Dziecko może mieć w sobie dużo złoś­ci i agresji wobec rodz­i­ca, którego obwinia za roz­pad związku i może mieć poczu­cie, że musi wybier­ać między mamą a tatą (a takiego wyboru nie chce dokonywać).

JAK OCHRONIĆ DZIECO W WIEKU WCZESNO SZKOLNYM?

Wytłu­macz dziecku co się dzieje, pros­to, rzec­zowo i ucz­ci­wie. To poz­woli zmin­i­mal­i­zować lęk, bo prze­cież ono i tak od daw­na czu­je, że coś jest nie tak. Dawaj dziecku możli­wość zadawa­nia pytań, roz­maw­iaj z nim o jego rozterkach, pytaj również o jego emoc­je i pozwalaj je wyrażać. Gdy usłyszysz, że dziecko jest smutne nie próbuj od razu go rozśmieszyć lub przekierować jego uwa­gi, bo tylko dajesz w ten sposób syg­nał, że jego emoc­je są nie ważne. Za to pokaż zrozu­mie­nie tych emocji nawet, jeśli skierowane są prze­ciw tobie, np. mówi, że nien­aw­idzi ciebie i obwinia za sytu­ację. Powiedź, że ma do nich pra­wo, wyraź również swo­je emoc­je a dopiero po tym wspól­nie zas­tanów­cie się, co może­cie zro­bić by poczuć się lepiej. 

Jeśli dziecko miesz­ka z tobą, nie ograniczaj mu kon­tak­tu z drugim rodz­icem, pamię­taj, że ono za nim tęskni. Jeżeli to ty się wyprowadz­iłeś, staraj się reg­u­larnie spo­tykać z dzieck­iem poświę­ca­jąc mu pełną uwagę, tak by nie czuło się zagrożone, że może cię stracić. Nie staw­iaj dziec­ka przed wyborem, czy chce być z tatą czy mamą, kogo bardziej kocha, z kim chce jechać na wakac­je. Raczej wspól­nie infor­mu­j­cie jaka jest decyz­ja i pyta­j­cie czy się z nią zgadza. Jeśli ma inne zdanie, to oczy­wiś­cie je uwzględnijcie.

DZIECKO W WIEKU SZKOLNYM (9–12 lat)

U dzieci w tym wieku po infor­ma­cji o roz­wodzie może pojaw­ić się sil­na złość i obwini­an­ie rodz­i­ca, którego uważa za spraw­cę roz­wodu. Pojaw­ia się również mieszan­ka emocji związana ze stratą, bezrad­noś­cią, poczu­ciem żalu a do tego wstyd przed inny­mi za to, że jego rodz­ice się roz­wodzą. Jako pró­ba rozład­owa­nia tych emocji mogą pojaw­ić się zachowa­nia agresywne.

Do tego, dziecko może odczuwać dolegli­woś­ci psy­cho­so­maty­czne takie jak gól głowy, brzucha, trud­noś­ci ze snem i apetytem. U takich dzieci widoczne też są pogorszone wyni­ki w szkole, co łączy się z zach­wianą pewnoś­cią siebie, wiarą w siebie, pogorszonym samopoczu­ciem oraz emoc­ja­mi, których doświad­cza a z który­mi nie umie sobie poradzić.

JAK OCHRONIĆ DZIECKO W WIEKU SZKOLNYM?

Daj dziecku pra­wo do włas­nego zda­nia oraz do wyraża­nia emocji. Stwarzaj warun­ki, by mogło powiadać o swoich myślach, wąt­pli­woś­ci­ach oraz emoc­jach. Poma­gaj mu rozwiązy­wać jego prob­le­my, np. jak ma się zachowywać wobec rówieśników, którzy wyśmiewa­ją się z niego itd. Intere­suj się postę­pa­mi w nauce, akty­wnie mu poma­gaj, zachę­caj. Doce­ni­aj dziecko, dawaj mu wyrazy uzna­nia. Buduj poczu­cie pewnoś­ci siebie i wiary poprzez dostrze­ganie nawet naj­drob­niejszych sukcesów. Nie mów przykrych rzeczy o drugim rodz­icu, bo to wywołu­je ból w dziecku. Nie wysługuj się dzieck­iem jako posłańcem między wami. Zostaw sprawy dorosłych dla was.

DZIECO W OKRESIE ADOLESCENCJI (13–18 lat)

Nas­to­latek doskonale rozu­mie, co się dzieje. Może czuć się nad­miernie obciążony emocjon­al­nie sytu­acją, poprzez konieczność wspiera­nia rodz­iców czy zaj­mowanie się rodzeńst­wem. Częs­to czu­je się zmus­zony do opowiada­nia się za jed­ną stroną (wybór między rodzi­ca­mi). Może oczeki­wać, że straty związane z roz­wo­dem zostaną mu wyna­grod­zone materialnie. 

Charak­terysty­czne mogą być również dolegli­woś­ci psy­cho­so­maty­czne, takie jak: chron­iczne zmęcze­nie, prob­le­my z kon­cen­tracją (odbi­ja­jące się na wynikach szkol­nych). Jed­nym z więk­szych zagrożeń jakie mogą się pojaw­ić, to zachowa­nia ryzykowne, po które się­ga­ją nas­to­lat­ki by obniżyć swo­je wewnętrzne napię­cie i poradz­ić sobie z emoc­ja­mi, m.in. uży­w­ki, kradzieże, rozbo­je, nieod­powied­nie towarzyst­wo itp.

JAK OCHRONIĆ NASTOLATKA?

Przede wszys­tkim trak­tuj go jak part­nera w roz­mowie. Pokaż, że jego zdanie i emoc­je liczą się dla ciebie, że je dostrze­gasz i chcesz wysłuchać co ma do powiedzenia. Nie obciążaj go emocjon­al­nie swoim stanem. Nie oczekuj wspar­cia pon­ad miarę – daj mu przestrzeń do włas­nego życia, nie zrzu­caj na jego bar­ki zbyt dużo. Intere­suj się nim i obser­wuj, czy nie pojaw­ia­ją się zachowa­nia nie pożą­dane i ryzykowne. Nie prze­sadzaj z wyna­gradzaniem roz­wodu poprzez mate­ri­alne kwest­ie, niech bardziej liczy się utrzymy­wanie waszej relacji, wspól­nie spędzany czas, okazy­wanie szcz­erego zain­tere­sowa­nia jego światem. Bądź wyrozumiały/a na jego nie­s­tandar­d­owe zachowa­nia, oprócz mierzenia się z waszym roz­wo­dem, dodatkowo jest cały czas w okre­sie nas­to­let­nim, który sam z siebie jest trud­ny do przejścia.

DOROSŁE DZIECKO

Może czuć się zobow­iązanie do emocjon­al­nego wspiera­nia rodz­iców, co może odbier­ać mu wol­ność w naw­iązy­wa­niu włas­nych relacji i do zaj­mowa­nia się włas­nym życiem.

JAK OCHRONIĆ DOROSŁE DZIECKO?

Pamię­taj, by za bard­zo nie obciążać swo­ją sytu­acją dziec­ka. Przyj­muj wspar­cie, ale nie zrzu­caj na bar­ki dziec­ka całego swo­jego ciężaru. Miej wyczu­cie o czym mówić i jak głęboko wchodz­ić w szczegóły, które być może powin­ny być zarez­er­wowane tylko dla ciebie i męża/żony. Pamię­taj, że two­je dziecko ma swój świat, swo­je prob­le­my i ma pra­wo do swo­jego życia. Intere­suj się jego sprawa­mi i gdy roz­maw­ia­cie, sto­suj zasadę wza­jem­noś­ci, mów o sobie a później dawaj przestrzeń do roz­mowy o sprawach two­jego dziecka.

Elż­bi­eta Kluska-Łabuz

 

Bib­li­ografia:

Tańs­ki, M., Szelą­gows­ka, A., Milews­ki, R., Kor­dasiewicz, S., Roli­rad, M., (2005). Dziecko w roz­wodzie. Porad­nik dla rodz­iców. Fun­dac­ja „Part­ners” Polska. 

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj